Meta veriler hakkında (*)
Meta veriler bir dosya hakkındaki yazarın adı, çözünürlüğü, renk uzayı, telif hakkı ve uygulanan anahtar sözcükler gibi standart bilgiler kümesidir. Örneğin dijital kameraların çoğu görüntü dosyalarına yükseklik, genişlik, dosya formatı ve görüntünün çekildiği zaman gibi bazı temel bilgiler ekler. Meta verileri iş akışınızı hızlandırmak ve dosyalarınızı düzenlemek için kullanırsınız.
XMP standardı hakkında
Meta veri bilgileri Adobe Bridge, Adobe Illustrator, Adobe InDesign ve Adobe Photoshop uygulamasının üzerinde kurulduğu temeli oluşturan Extensible Metadata Platform (XMP) standardı kullanılarak depolanır. Görüntülerde Photoshop® Camera Raw ile yapılan düzeltmeler XMP meta verileri olarak depolanır. XMP, XML üzerinde kurulmuştur ve çoğu durumda meta veriler dosyada depolanır. Bilgilerin dosyada depolanması mümkün değilse meta veriler sepet dosyası adı verilen ayrı bir dosyada depolanır. XMP, Adobe uygulamaları ve yayıncılık iş akışları arasındaki meta veri alış verişini kolaylaştırır. Örneğin meta verileri bir dosyadan şablon olarak kaydedebilir ve sonra bunları başka dosyalara içe aktarabilirsiniz.
XMP’yle senkronize edilir ve tanımlanırsa meta veriler Exif, IPTC (IIM), GPS ve TIFF gibi diğer formatlarda da depolanır böylece daha kolay görüntülenebilir ve yönetilebilirler. Diğer uygulamalar ve özellikler de, Adobe Bridge uygulamasını kullanarak arayabileceğiniz sürüm açıklamaları gibi bilgilerle iletişim kurmak ve depolamak için XMP kullanır.
Çoğu zaman, dosya formatı değişse bile (PSD’den JPG’ye gibi) meta veriler dosyada kalır. Meta veriler, dosyalar Adobe belgesine ya da projesine yerleştirildiğinde de kalır.
*> https://helpx.adobe.com/tr/photoshop/using/metadata-notes.html
Adobe firmasının sitesinde verdiği teknik bilgilere dayanarak meta veriler; Adobe ve diğer firmaların sahip olduğu görsel uygulama programları tarafından çeşitli formatta görseller içine yerleştirilen bilgi bölümleri (text verileri) olarak tanımlanabilir. Görsel dosyaların içine yerleştirilen veriler sayesinde, görselin oluşturulma tarihi, son değiştirilme tarihi, dosyanın teknik bilgileri, hangi tür bilgisayarda ve hangi program tarafından üretildiği gibi bilgilere ulaşabilmektedir.
Meta verilerin bir kısmı, kullanıcı müdahalesine kapalı bir şekilde (otomatik atanan) görseli işleyen program ve bilgisayarın yerleştirdiği bilgilerdir. Diğer kısmı ise kullanıcının isteği veya bilgisine bağlı olarak değiştirilebilir. Örneğin, görsel için atanan OID, IID, DID kodları (aşağıda açıklanmıştır) veya oluşturulan zaman damgası gibi bilgiler, kullanıcı tarafından değiştirilemez. Ancak telif hakları bilgisi, görselin ismi, kullanıcının iletişim bilgileri ya da anahtar kelimeler (keywords) gibi bilgiler; kullanıcı tarafından belirlenebilir.
Bu sebeple görsel dosyalar içindeki meta verileri iki kısma ayırabiliriz ki, bunlar değiştirilebilir (kullanıcı) veriler ve değiştirilemez (program) verileridir.
Elinizdeki raporda, sadece (program tarafından otomatik olarak atanan) değiştirilemez program verileri incelenmektedir. Yine de bu verilerin çeşitli yasadışı yöntemlerle değiştirilebildiğini, bilgi korsanları (hackerlar) tarafından müdahale edilebildiğini söylememiz gerekir. Ancak, dokümana bu şekilde yasadışı bir müdahale varsa -elimizdeki bazı teknik bilgiler sayesinde- bu durum da ortaya çıkarılabilmektedir. Herkes tarafından bilinen veya sadece uzmanları tarafından uygulanabilen çeşitli yöntemlerle; bir görselin meta verilerinin sonradan değiştirilip, değiştirilmediği veya görselin kendisine sonradan bir ekleme yapılıp yapılmadığı kolayca anlaşılabilmektedir.
Örneğin bilinen yöntemlerden biri; Error Level Analysis (ELA) yöntemidir.
JPEG formatı, görsellerde bulunan pikselleri (renk noktalarını) ve renk değerlerini, belirli algoritmalar kullanarak birbirine yaklaştırır. Böylece görselin byte toplamı küçülür ve internette daha kolay iletimi, bilgisayarda daha az yer kaplaması amaçlanır. Kullanılan sıkıştırma algoritması sebebiyle, görsel üzerinde birbirine yaklaşan ve algoritmayı gösteren bir renk bütünlüğü oluşur. Ancak sonradan görsel üzerine bir ekleme yapıldığında -olaya dahil olan insan unsuru sebebiyle- ekleme yapılan bölgelerde bulunan pikseller, görselin sıkıştırma algoritmasına uymayacaktır. Bir görsele sonradan eklenen parçalar ile görselin kendisine ait olan parçaları oluşturan piksellerin bütünlüğünün farklı olduğu fikrinden yola çıkılarak incelenen görsellerde, sonradan eklenen pikseller kolayca ortaya çıkacaktır. Günümüzde bahsettiğimiz yöntemi kullanan açık kaynak bir web sitesine (fotoforensics.com/) her hangi bir görsel gönderilirse, görsele sonradan yapılmış bir müdahale olup olmadığı kolayca kolayca ortaya çıkmaktadır.
Meta veriler, saydığımız özellikleri sebebiyle ve belirli koşullarda, ABD ve Avrupa ülkelerinde; adli makamlar için delil olarak kabul edilmektedir ve adli bilişim alanında kullanılan güvenilir bir bilgi kaynağı olarak görülür, ayrıca bir çok üniversite adli bilişim alanında lisans eğitimleri vermektedir. Bu konularla ilgili bilgi alınması için aşağıdaki linkler incelenebilir.
– https://www.dhs.gov/
– https://www.robsonforensic.com/practice-areas/forensic-video-imagery-analysis-expert,
– https://www.cfsiusa.com/
– https://www.albany.edu- business/programs/bs-digital-forensics#appliedlearning
Adli dijital bilişim (Digital Forensic) yöntemleri sayesinde; elimizdeki görselin ilk defa oluşturulmuş orijinal bir dosya mı, yoksa bir orijinal dosyadan “farklı kaydet” komutuyla (ya da başka yöntemlerle) çoğaltılmış bir kopya mı olduğu bilgisine; görsele ait meta verileri analiz ederek ulaşabiliriz.
Raporumuzda incelediğimiz örnek görsel dokümanın içine yerleştirilmiş meta veriler, görsel içerisine yerleştirilen text verileridir ve aşağıda incelenmiştir.
Meta verilerin komut satırları BOLD yazı tipiyle,
Açıklamalarımız, köşeli parantez [ ] içinde italik yazı tipiyle yazılmıştır.
Ayrıca raporun son kısmına örnek bir meta veri dosyası bütün olarak eklenmiştir.
Görseller Üzerinde Meta Veri Analizi Sayesinde Ulaşılabilen Bilgiler:
Original Document ID, (OID):
Bir bilgisayarda ilk defa üretilmiş dosyaya orijinal dosya olarak adlanır ve bu görsel dosyasının başka resimler kopyalanarak/kullanılarak üretilmiş olması mümkün olduğu gibi, boş bir sayfa açılarak üretilmiş olması da mümkündür. Buradaki önemli detay, orijinal dosyanın ilk kez söz konusu bilgisayarda meydana getirildiği olgusudur. Adobe Photoshop Programı bu tür dosyalara Original Document ismini vermekte ve bir ID numarası atamaktadır. XMP standardı; verilerinin içindeki bu numarayı kelimelerinin ilk harflerinden oluşan “OID” ile simgeler.
Document ID, (DID):
Yalnızca doküman olarak isimlendirilen dosyalar; ilk defa söz konusu bilgisayarda üretilmemiş ve mutlaka başka bir bilgisayarda veya aynı bilgisayarda başka bir zamanda üretilmiş bir orijinal dokümanın kopyalarıdır. Bu kopya dokümanlar, orijinal bir dokümandan “farklı kaydet” komutuyla üretilmiş veya başka bir dokümandan kopyalanıp yapıştırılmış ya da bir fotoğraf makinasına ait fotoğraf çekimlerinden alınmış olabilir. Adobe Photoshop Programı, orijinal olmayan her dokümanı “Document” olarak kabul etmekte ve farklı bir orijinal dokümandan veya bir fotoğraf makinasından, tarayıcıdan vs gelen sonradan üretilmiş bir doküman olarak görmektedir. Bu sebeple bu tür dosyaların kaynağını mutlaka bir orijinal doküman veya fotoğraf makinasından gelen EXİF/RAW bilgileriyle ilişkilendirmektedir. Program bu dosyalara da ID numarası atamakta ve meta veriler içerisinde bu numarayı “DID” kodu ile simgelemektedir.
Instance ID, (IID):
“Örnek dosya veya anlık dosya” olarak tanımlanan dosyalar; kopyası üretilen veya dışarıya gönderilmiş (başka bir doküman haline getirilmiş) dosyalardır. Örneğin PSD dosyamızdan bir görüntüyü JPEG veya TIFF olarak farklı kayıt etmemiz durumunda, PSD dosyamız “orijinal” ve ürettiğimiz JPEG veya TIFF dosyalar “Instance”olarak kabul edilecektir. Bu durumda “Instance” dosyanın zorunlu olarak; orijinal olan veya olmayan bir dokümandan üretilen örnek dosyalar olabileceğini söyleyebiliriz.
Meta Data İçerisindeki Diğer Bilgiler:
CreatorTool: Oluşturan Program adı ve versiyonu (Adobe Photoshop CS5.1/Macintosh)
CreateDate: Üretildiği tarih, saat, bulunulan saat dilimi (2013-12-08T02:13:28+02:00)
MetadataDate: XMP verilerinin işlendiği tarih, saat, saat dilimi (2013-12-10T16:15+02:00)
ModifyDate: Dosyanın son değişiklik tarihi, saati, saat dilimi (2013-12-10T16:15+02:00)
Ayrıca Meta veri dosyasının ilk bölümünde bulunan;
“xmp:IID>iid” İsimli veri dizisi: Örnek dosya veya anlık dosya ID numarasını
“xmp:DID> did” İsimli veri dizisi: Kopyanın ID numarasını
“xmp:OID>did” İsimli veri dizisi: Orijinal dosyanın ID numarasını, gösterecektir.
Her hangi bir dosya orijinal dosya ise History dizisinin ilk bölümünde;
Kaynak dosya olarak gösterilen Instance ID no, orijinal dosyaya ait olan OID ile aynıdır.
Bu numaranın zaman damgası; orijinal dosyanın oluşturulma tarihi ve saatidir.
Aşağıdaki dizi bunu göstermektedir.
<stEvt:instanceID>xmp.iid:B7EB6ED32520681195FE9F520E958FFE</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2013-12-08T02:13:28+02:00</stEvt:when>
Ancak bir dosya orijinal olmayıp, orijinal bir kaynaktan alınmış ise; Meta verinin işlendiği tarih ve Instance numarasının işlendiği tarih aynı olmayacak, Instance ID no, orijinal kaynak dosyanın OID no ve tarihi ile aynı olacaktır.
2013 yılında üretilmiş orijinal bir dokümandan “farklı kaydet (Save As)” komutunu kullanarak, 2020 yılında kopya bir doküman üretirsek aşağıdaki gibi OID ve IID numaraları oluşacaktır.
Kopya dokümanın Created kaynağı (Resource) başka orijinal bir dosyadır ve aşağıdaki gibi, IID numarası orijinal dosyanın numarası olup, zaman damgası da orijinal dosyadaki zaman damgasını gösterir.
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>Created</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:B7EB6ED32520681195FE9F520E958FFE</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2013-12-08T02:13:28+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
</rdf:li>
Kopya dokümanın kaydedildiği orijinal dokümanın hangi Instance kaydından geldiği, aşağıdaki gibi gösterilir ve zaman damgası da orijinal dokümanın zaman damgasına sahiptir. Ayrıca, kopya dokümanın ilk saved satırındaki instance ID numarası ile zaman damgası, orijinal dosyanın history bölümünde mutlaka bulunmak zorundadır.
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:0880117407206811A613890C027D7836</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2013-12-08T18:46:22+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
</rdf:li>
Kopya dokümanın kaydedildiği ve son halini gösteren Instance ID ise yeni atanmış ve daha önceki orijinal veya Document ID lerinden farklıdır. Zaman damgası güncel kayıt tarih ve saatini aşağıdaki gibi gösterir.
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:F87F1174072068118A6D99FB1F603B52</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2020-12-27T11:34:21+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS6 (Macintosh)</stEvt:softwareAgent>
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
</rdf:li>
XMP meta verileri; orijinal bir dosyadan kopyalanarak veya farklı kaydedilerek sonradan oluşturulmuş kopya dokümanın OID ve DID bilgilerini orijinal dosya ile ilişkilendirecektir (orijinal dosyaya ait ID numarasını gösterecektir).
Ayrıca kopya dokümanın “Created dizisi” kaynak olan orijinal dosyanın OID numarasını ve zaman damgasını, “Saved dizisi” ise orijinal dosyanın IID numarasını ve zaman damgasını gösterecektir.
Kopya dokümanda ek olarak farklı bir “Saved dizisi”oluşacak ve bu dizi, kopya dokümanın güncel tarihli zaman damgası ile güncel ve yeni bir IID numarası gösterecektir.
<?xpacket begin=”” id=”W5M0MpCehiHzreSzNTczkc9d”?>
[XMP paket Başlığı, tüm XMP meta veri dosyalarında aynıdır.]
<x:xmpmeta xmlns:x=”adobe:ns:meta/” x:xmptk=”Adobe XMP Core 5.3-c011 66.145661, 2012/02/06-14:56:27″>
[XMP veri komutlarının alındığı referanıns versiyon numarası ve tarihi]
<rdf:RDF xmlns:rdf=”http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#”>
[RDF standart algoritmaları ile komut setinin alındığı veri dosyası adresidir]
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:xmp=”http://ns.adobe.com/xap/1.0/”>
[XMP kod sisteminin versiyonu ve alındığı adresidir]
<xmp:CreatorTool>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</xmp:CreatorTool>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisidir]
<xmp:Createdate>2013-12-08T02:13:28+02:00</xmp:Createdate>
[Görsel dosyasınının ilk oluşturulma tarihi, saati]
<xmp:MetadataDate>2013-12-10T16:15+02:00</xmp:MetadataDate>
[Meta verilerin görsel dosyasına işlendiği tarih, saat]
<xmp:ModifyDate>2013-12-10T16:15+02:00</xmp:ModifyDate>
[Görsel dosyasının son değiştirme tarihi, saati]
</rdf:Description> [Açıklama satırı]
<rdf:Description rdf:about=””
<xmlns:photoshop=”http://ns.adobe.com/photoshop/1.0/”>
[XMP Photoshop versiyonu]
<photoshop:ColorMode>4</photoshop:ColorMode>
[Görselin renk uzayı, <CMYK, RGB, Grayslace> 4 rakamı CMYK”yı gösterir]
<photoshop:ICCProfile>U.S. Web Coated (SWOP) v2</photoshop:ICCProfile>
[Görsel dosyasının renk profili]
“Dosya Ataları” (Document Ancestors) isimli bölümde, varsa dosya içeriğine alınmış ve farklı bir ID numarasına sahip olan görsel dosyalarının numaraları bulunur. Bu ID’ler her hangi bir fotoğraf makinası veya tarayıcıdan getirilen dosyaların bulunduğunu gösterir.
Bu bölümdeki uuid kodları; çekilen fotoğrafın her hangi bir müdahale yapılmadan dosyaya alındığını, yani fotoğraf makinasındaki halinin dokümana alındığını gösterir.
Xmp.did kodlu olan ID’ler ise fotoğraf makinasından başka bir dokümana alınıp üzerinde işlem yapılmış ya da sonradan orijinal dokümana alınmış fotoğraf dosyalarını göstermektedir.
<photoshop:DocumentAncestors>
[Dosya ataları (kaynakları)]
<rdf:Bag>
[Çanta başlangıcı]
<rdf:li>adobe:docid:photoshop:46ba3a02-02ea-11dc-b803-9543ca34264a</rdf:li>
[Dosyaya atanan Adobe ID numarası.
Onluk sistemde 94012903459746868880792454875218978378 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1038 haneli bir sayı dizisidir]
<rdf:li>uuid:0BA4865697FE11DBA21FA8795119181F</rdf:li>
[Gelen görselin EXİF veya RAW datalarından kaynaklanan ID numarası.
Onluk sistemde 15475769341982039856545344349133150239 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1038 haneli bir sayı dizisidir]
<rdf:li>uuid:191E9D65CFB211DB97C3EDE35E8E3711</rdf:li>
[Gelen görselin EXİF veya RAW datalarından kaynaklanan ID numarası
Onluk sistemde 33389661205009799064318588089749354257 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1038 haneli bir sayı dizisidir]
<rdf:li>uuid:30235690C85411DDAD55A898D7A36147</rdf:li>
[33389661205009799064318588089749354257 < 1038>]
<rdf:li>uuid:34832F6DD93711E09D7BC4E3DCC2C14A</rdf:li>
[69801008645629595968617631352631771466 < 1038>]
<rdf:li>xmp.did:01801174072068119377F2F4701DFFFD</rdf:li>
<rdf:li>xmp.did:15CBEF556482DE118F4F97284165D3BC</rdf:li>
</rdf:Bag>
</photoshop:DocumentAncestors>
</rdf:Description>
[Açıklama]
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:dc=”http://purl.org/dc/elements/1.1/”>
[Açıklamalar için kullanılan terimlerin alındığı web sitesi ve terimlerin tanımı için bakılacak adrestir. https://www.dublincore.org/]
<dc:format>application/vnd.adobe.photoshop</dc:format>
[Kaynağın dosya biçimi]
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:xmpMM=”http://ns.adobe.com/xap/1.0/mm/”
xmlns:stEvt=”http://ns.adobe.com/xap/1.0/sType/ResourceEvent#”>
[XMP Media Management komutlarının alındığı Adobe kaynağını gösteren adrestir. Dosyanın meydana getirildiği tarihte aktif olan dosya yönetim komutlarının bulunduğu adresi gösterir. Belirli dönemlerde değiştiği için kaynak dosyanın hangi tarih aralığında meydana getirildiğini burdaki bilgilerden bulabiliriz. Örneğin 2020 yılında oluşturulan kaynak dosyada farklı bir Adobe komut adresi bulunur. Bu sebeple bir dosyanın tarih ve kodları sonradan yasadışı bir şekilde değiştirilmiş ise; dosyanın gerçek tarihi buradaki versiyon numarasının yayınlanma tarihleri ile kontrol edilebilir. Kaynak dosyada kullanılan komutlar ve açıklamaları için https://www.w3.org/TR/xmlschema-1/#no-xsi adresinden bilgi alınabilir.]
Devam eden 3 komut satırı dokümanın orijinal ID, kaynak ID ve anlık kopya ID numaralarını gösterir. ID no’lar Hexadecimal sayılardır ve onluk sisteme çevrilerek açıklama kısmına yazılmıştır.
<xmpMM:InstanceID>xmp.iid:2ED6E0041620681188C6EF4DB2D5D8B9</xmpMM:InstanceID>
[Anlık Kopya Dokümanın Hexadecimal ID numarası. Onluk sistemde 62260182917344298589174920839051991225 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1038 haneli bir sayı dizisidir]
<xmpMM:DocumentID>xmp.did:B7EB6ED32520681195FE9F520E958FFE</xmpMM:DocumentID>
[Orijinal Kaynaktan Save AS komutuyla oluşturulan Dokümanın Hex ID no. Onluk sistemde 244471160784084103867757779807173447678 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1039 haneli bir sayı dizisidir]
<xmpMM:OriginalDocumentID>xmp.did:B7EB6ED32520681195FE9F520E958FFE</xmpMM:OriginalDocumentID>
[Orijinal Dokümanın Hex ID no. Onluk sistemde 244471160784084103867757779807173447678 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1039 haneli bir sayı dizisidir]
History bölümünde, zaman içinde orijinal kaynak dokümandan üretilmiş diğer dökümanların ID no’ları, zaman damgaları, üretilen program versiyonu ve bilgisayarın sistemi gibi bilgiler verilmektedir.
Bu bölümde bulunan önemli husus; elimizde orijinal olduğu iddia edilen ama orijinal olmayan bir doküman varsa, bu dokümanın Instance ID numarası mutlaka orijinal dosyamızın history bölümünde bulunmak zorundadır. Kopya doküman elimizdeki orijinal dokümandan üretilmiş ise, orijinal dosyamızın history bölümünde kopya dokümanın kaydedildiği zaman damgası ve en önemlisi ID numarasının bulunması gerekmektedir. Aynı şekilde kopya dokümanın meta verilerinde ise alındığı orijinal dokümanın DID numarasının bulunuyor olması zorunludur.
<xmpMM:History>
[Media Management History Bölümünün Başlangıcı]
<rdf:Seq>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
[Kaynak]
<stEvt:action>Created</stEvt:action>
[Kaynak dokümanın meydana getirilme yöntemi Oluşturma (Created) şeklindedir]
<stEvt:instanceID>xmp.iid:B7EB6ED32520681195FE9F520E958FFE</stEvt:instanceID>
[Oluşturulan dokümanın ilk referans kaynak dosya ID numarasıdır. Dikkat edilirse Created komutuyla oluşturulan orijinral kaynak dokümanımızın DID numarası ile aynıdır. Bu durum dokümanın orijinal bir dosyadan oluşturulduğunu göstermektedir. Dokümanın Hex ID no. Onluk sistemde 244471160784084103867757779807173447678 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1039 haneli bir sayı dizisidir]
<stEvt:when>2013-12-08T02:13:28+02:00</stEvt:when>
[Görsel dosyasınının oluşturulma tarihi, saati <zaman damgası>]
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisi.]
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
[Kaynak]
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
[Dokümanın meydana oluşturulma yöntemi Kaydetme (Saved) şeklindedir]
<stEvt:instanceID>xmp.iid:0880117407206811A613890C027D7836</stEvt:instanceID>
[Orijinal dokümandan kaydedilen farklı bir dokümanın Instance (anlık kopya) ID numarasıdır. Orijinal dokümandan Save As komutuyla kaydedilen her dokümana farklı bir ID ve zaman damgası atanmaktadır. Bu sebeple söz konusu ID numarasını kullanan bir kopya doküman olduğunu gösterir. Orijinal dokümandan üretilmiş böyle bir dokümanın başka birisine verilmesi ve kullanılması söz konusu olsa da, ilerde kopya dokümana ulaşıldığında, kopya dokümanda ilk kayıt edilen ID bulunacak ve bu numara orijinal dokümanın atadığı ID’lerden birisi olacaktır. Dokümanın Hex ID no. Onluk sistemde 11298791957807470799395738597109626934 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1038 haneli bir sayı dizisidir]
<stEvt:when>2013-12-08T18:46:22+02:00</stEvt:when>
[Görsel dosyasınının oluşturulma tarihi, saati <zaman damgası>]
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisi.]
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
[Komut satırı sonunu gösterir.]
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisi.]
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
[Dokümanın oluşturulma yöntemi Kaydetme (Saved) şeklindedir]
<stEvt:instanceID>xmp.iid:0980117407206811A613890C027D7836</stEvt:instanceID>
[Orijinal dokümandan kaydedilen farklı bir dokümanın Instance (anlık kopya) ID numarasıdır. Bir önceki ID numarası ile ilgili açıklamalar geçerlidir. Dokümanın Hex ID no. Onluk sistemde 12628019953592386672299545657389971510 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1038 haneli bir sayı dizisidir]
<stEvt:when>2013-12-08T18:49:39+02:00</stEvt:when>
[Görsel dosyasınının oluşturulma tarihi, saati <zaman damgası>]
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisi.]
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
[Komut satırı sonunu gösterir.]
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisi.]
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
[Dokümanın meydana oluşturulma yöntemi Kaydetme (Saved) şeklindedir]
<stEvt:instanceID>xmp.iid:D31094E644206811871FD3FB61438D40</stEvt:instanceID>
[Orijinal dokümandan kaydedilen farklı bir dokümanın Instance (anlık kopya) ID numarasıdır. Bir önceki ID numarası ile ilgili açıklamalar geçerlidir. Dokümanın Hex ID no. Onluk sistemde 280553203900536682896304902867779816768 sayısına karşılık gelmektedir. ID no; 1039 haneli bir sayı dizisidir]
<stEvt:when>2013-12-10T02:42:10+02:00</stEvt:when>
[Görsel dosyasınının oluşturulma tarihi, saati <zaman damgası>]
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
[Görsel dosyasını oluşturan program ve bilgisayar bilgisi.]
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
[Komut satırı sonunu gösterir.]
</rdf:li>
</rdf:Seq>
</xmpMM:History>
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:tiff=”http://ns.adobe.com/tiff/1.0/”>
[Dokümanın referans TIFF formatı adresidir.]
<tiff:Orientation>1</tiff:Orientation>
[Dokümanın yatay olduğunu gösterir.]
<tiff:XResolution>3000000/10000</tiff:XResolution>
<tiff:YResolution>3000000/10000</tiff:YResolution>
[Dokümanın DPI olarak yoğunluğunu gösterir.]
<tiff:ResolutionUnit>2</tiff:ResolutionUnit>
[“2” rakamı, doküman yoğunluğunun “Inch (2.54cm)” olarak belirlendiğinin gösterir.]
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
<xmlns:exif=”http://ns.adobe.com/exif/1.0/”>
<exif:ColorSpace>65535</exif:ColorSpace>
[Dokümanın renk alanı bilgisini gösterir.]
<exif:PixelXDimension>3035</exif:PixelXDimension>
[Yatay ebadı >piksel]
<exif:PixelYDimension>1772</exif:PixelYDimension>
[Dikey ebadı >piksel]
</rdf:Description>
[Komut satırı sonunu gösterir.]
</rdf:RDF>
</x:xmpmeta>
[Meta verilerin sonunu gösterir.]
Aşağıda farklı bir Meta Veri Dosyası, örnek olarak yazılmıştır
<?xpacket begin=”” id=”W5M0MpCehiHzreSzNTczkc9d”?>
<x:xmpmeta xmlns:x=”adobe:ns:meta/” x:xmptk=”Adobe XMP Core 5.3-c011 66.145661, 2012/02/06-14:56:27 “>
<rdf:RDF xmlns:rdf=”http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#”>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:xmp=”http://ns.adobe.com/xap/1.0/”>
<xmp:CreatorTool>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</xmp:CreatorTool>
<xmp:CreateDate>2013-12-07T07:31:08+02:00</xmp:CreateDate>
<xmp:MetadataDate>2014-01-07T18:02:14+02:00</xmp:MetadataDate>
<xmp:ModifyDate>1</xmp:ModifyDate>
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:dc=”http://purl.org/dc/elements/1.1/”>
<dc:format>application/vnd.adobe.photoshop</dc:format>
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:xmpMM=”http://ns.adobe.com/xap/1.0/mm/”
xmlns:stEvt=”http://ns.adobe.com/xap/1.0/sType/ResourceEvent#”>
<xmpMM:InstanceID>xmp.iid:4C2A462F5A206811A5E9DA3BAEEAD2EB</xmpMM:InstanceID>
<xmpMM:DocumentID>xmp.did:3D3DC1E10E20681195FE9F520E958FFE</xmpMM:DocumentID
<xmpMM:OriginalDocumentID>xmp.did:3D3DC1E10E20681195FE9F520E958FFE</xmpMM:OriginalDocumentID>
<xmpMM:History>
<rdf:Seq>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>created</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:3D3DC1E10E20681195FE9F520E958FFE</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2013-12-07T07:31:08+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:3E3DC1E10E20681195FE9F520E958FFE</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2013-12-07T07:32:23+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:F97F117407206811A5E9DA3BAEEAD2EB</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2014-01-07T14:06:30+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:FD7F117407206811A5E9DA3BAEEAD2EB</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2014-01-07T17:52:01+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
</rdf:li>
<rdf:li rdf:parseType=”Resource”>
<stEvt:action>saved</stEvt:action>
<stEvt:instanceID>xmp.iid:4C2A462F5A206811A5E9DA3BAEEAD2EB</stEvt:instanceID>
<stEvt:when>2014-01-07T18:02:14+02:00</stEvt:when>
<stEvt:softwareAgent>Adobe Photoshop CS5.1 Macintosh</stEvt:softwareAgent>
<stEvt:changed>/</stEvt:changed>
</rdf:li>
</rdf:Seq>
</xmpMM:History>
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:photoshop=”http://ns.adobe.com/photoshop/1.0/”>
<photoshop:ColorMode>4</photoshop:ColorMode>
<photoshop:ICCProfile>U.S. Web Coated (SWOP) v2</photoshop:ICCProfile>
<photoshop:DocumentAncestors>
<rdf:Bag>
<rdf:li>uuid:19BA7C3EF59211E081E99E30C029B504</rdf:li>
<rdf:li>uuid:3D2E8CEA26AC11DEB20DC9B54B9B28DA</rdf:li>
<rdf:li>uuid:CE93B387B2E711E1A6E8AAA324F07A42</rdf:li>
<rdf:li>uuid:DF54C71ED57711DDA58CD4EC70A672D3</rdf:li>
<rdf:li>uuid:F2307F7CD5A311DD8B9695E60B3B6AC2</rdf:li>
<rdf:li>xmp.did:09801174072068118C1499EC6B023EF2</rdf:li>
</rdf:Bag>
</photoshop:DocumentAncestors>
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:tiff=”http://ns.adobe.com/tiff/1.0/”>
<tiff:Orientation>1</tiff:Orientation>
<tiff:XResolution>4500000/10000</tiff:XResolution>
<tiff:YResolution>4500000/10000</tiff:YResolution>
<tiff:ResolutionUnit>2</tiff:ResolutionUnit>
</rdf:Description>
<rdf:Description rdf:about=””
xmlns:exif=”http://ns.adobe.com/exif/1.0/”>
<exif:ColorSpace>65535</exif:ColorSpace>
<exif:PixelXDimension>3366</exif:PixelXDimension>
<exif:PixelYDimension>2303</exif:PixelYDimension>
</rdf:Description>
</rdf:RDF>
</x:xmpmeta>
SONUÇ:
En önemli ön şart olarak, daha önceden orijinal veya kopya dokümana yasadışı bir müdahale yoksa; XMP meta data verileri sayesinde aşağıdaki bilgilere ulaşmak mümkündür.
– Görsel dokümanın orijinal mi yoksa kopya mı olduğu bilgisi,
– Bir görselin oluşturulduğu ve değiştirildiği tarih ve zamanı bilgisi,
– Görsel üzerine işlenen OID (OriginalDocumentID), DID (DocumentID), IID (InstanceID) olarak kodlanan ID numaraları bilgisi,
– Elde edilen ID numaralarının zaman damgası ile uyumlu olup olmadığı bilgisi,
– Kopya bir dokümanın kaynağı olan orijinal dosyanın ID numarası.
Ayrıca, meta veriler yasadışı olarak değiştirilmişse, Adobe firmasının zaman damgasını kullanarak atadığı ID numaraları, yasadışı atanmış zaman damgasıyla oluşturulması gereken algoritmala ile uyuşmayacaktır. Bu sebeple sonradan yasadışı olarak değiştirilmiş zaman damgası ve ID numaralarının tespiti de mümkün olabilmektedir.
Av. Nihat BAŞ / 13 Nisan 2022